کرمانشاه وتاریخ آن

ز کرمانشاهیان یاد این چنین باد.

شهر کرمانشاه يکي از شهرهاي مهم باختر کشور و مرکز استان پنجم است .در زمان سلاطين ساساني بنا شد و باني آن بهرام چهارم ، ملقب به کرمانشاه بود و به نام باني آن ناميده شد.47درجه و 5 دقيقه طول و 24 درجه و 19 دقيقه عرض و 1410 متر از سطح دريا ارتفاع دارد.

کرمانشاه در دامنه کوه سفيد و 6هزارگزي جنوب رودخانه قره سو واقع شده است . هواي آن سرد و سالم و بري است .

از ابنيه قديم و قابل ملاحظه مسجد عمادالدوله ، مسجد حاج محمدتقي ، مسجدجامع، مسجد وکيل الدوله معروف به مسجد حاج شهبازخان ، مسجد شاهزاده ، تکيه معاون الملک و تکيه بيگلربيگي را ميتوان نام برد.

تصفيه خانه نفت ملي ايران در شمال خاوري اين شهر کنار رودخانه قره سو ساخته شده که نفت خام از چاههاي نفت شاه به آنجا مي رسد و تصفيه مي شود. (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج 5).

در اطراف شهر کتيبه ها و نقوش بسيار از دوره ساساني موجود است . درزمان آل بويه بناهايي ساخته شده که همه خراب شده است . پس از جنگ حلوان قشون اسلام کرمانشاه را بدون مقاومت مسخر کرد و چون در سر راه شرق به غرب بود اهميت يافت . از زمان صفويه به بعد که دولت عثماني کردستان راتصرف کرد. کرمانشاه اهميت بيشتري پيدا کرد و شاهان صفوي بخصوص شاه اسماعيل در آنجا استحکامات بسيار ساختند.

طاق بستان در نزديکي اين شهر در کنار چشمه بزرگي ساخته شده است . (از جغرافياي سياسي کيهان ص 453).

لقب اين شهر دارالدولة است . قرميسين . نام شهري و مدينه اي است مشهور از بناهاي خسروپرويز و نشستنگاه او بوده است .

گويند مکان مرتفعي به بلندي يکصد ذرع بشکل مربع براي پرويز ساخته بودند و سنگها را به سيخهاي آهن چنان به يکديگر متصل کرده که در ميانه احجار ديده نمي شد وگمان مي رفت که يکپارچه سنگ است و پس از اتمام آن عمارت آمدند خدمت او فغفور چين و خاقان ترک و ملک هند و قيصر ملک روم و جلوس کرد در آن عمارت خاصه که هزاردرخت کرم يعني رز انگور در آن کاشته بودند و جشني خسروانه کرد با شاهان و کرم و بخشايشي فرمود با شاهان . الحاصل ايوان مداين و صورت پرويز و شيرين و شبديز همه در آن ولايت است و قرميسين معرب کرمانشاهان است .

گويند اصل بناي کنگور از قبادبن پيروز بوده و کرمانشهان در آن کوره ساخته . (از آنندراج ) (از انجمن آرا). شهرکي است [ از جبال ] بر ره حجاج انبوه و آبادان و با نعمت بسيار. (حدود العالم ). آن را در کتب قرماسين نوشته اند. از اقليم چهارم است طولش از جزاير خالدات «فج » و عرض آن از خط استوا «لدک »، بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساساني ساخت و قبادبن فيروز ساساني تجديد عمارتش کرده ، در او جهت خود عمارت عاليه ساخت و پسرش انوشيروان عادل در او دکه اي ساخت صد گز در صد گز و در يک جشن فغفور چين و خاقان ترک و راي هند و قيصر روم او را دستبوس کردند. شهري وسط بوده است اکنون دهي است و صفه شبديز در آن حدود است و خسروپرويز ساخته و در صحراي آن باغي ساخته بود دو فرسنگ در دو فرسنگ و بعضي از آن مثمر گردانيده ، چنانکه همه ميوه هاي سردسيري و گرمسيري در او بودي و باقي چون ميداني به علفزار داشته و در او انواع حيوانات سرداده توالد و تناسل کردندي . (نزهةالقلوب ).

رجوع به جغرافياي غرب ايران ، کرد و پيوستگي نژادي و تاريخي او، مجمل التواريخ گلستانه ، ايرانشهر ج 2، کرمانشاهان و کرمانشهان شود.