نگاهی گذرا به پیدایش رایانه

رایانه یکی از دو اختراع برجسته بشر در سده بیستم است. دستگاهی که بلز
پاسکال در سال ۱۶۴۲ ساخت، اولین تلاش در راه ساخت دستگاههای محاسب خودکار
بود. پاسکال آن دستگاه را که پس از چرتکه دومین ابزار ساخت بشر بود، برای
یاری رساندن به پدرش ساخت. پدر وی حسابدار دولتی بود و با کمک این دستگاه
میتوانست همه اعداد شش رقمی را با هم جمع و تفریق کند. لایب نیتز،
ریاضیدان آلمانی نیز از نخستین کسانی بود که در راه ساختن یک دستگاه
خودکار محاسبه کوشش کرد. او در سال ۱۶۷۱ دستگاهی برای محاسبه ساخت که
کامل شدن آن تا ۱۹۶۴ به درازا کشید. همزمان در انگلستان ساموئل مورلند در
سال ۱۶۷۳ دستگاهی ساخت که جمع و تفریق و ضرب میکرد. در سده هیجدهم میلادی
هم تلاشهای فراوانی برای ساخت دستگاههای محاسب خودکار انجام شد که
بیشترشان نافرجام بود. سر انجام در سال ۱۸۷۵ میلادی استیفن بالدوین
نخستین دستگاه محاسب را که هر چهار عمل اصلی را انجام میداد، به نام خود
ثبت کرد. از جمله تلاشهای نافرجامی که در این سده صورت گرفت، مربوط به
چارلز بابیچ، ریاضیدان انگلیسی است. وی در آغاز این سده در سال ۱۸۱۰ در
اندیشه ساخت دستگاهی بود که بتواند بر روی اعداد بیست و شش رقمی محاسبه
انجام دهد. او بیست سال از عمرش را در راه ساخت آن صرف کرد، اما در پایان
آن را نیمهکاره رها کرد تا ساخت دستگاهی دیگر که خود، آن را دستگاه
تحلیلی مینامید آغاز کند. او میخواست دستگاهی برنامهپذیر بسازد که همه
عملیاتی را که میخواستند دستگاه بر روی عددها انجام دهد، قبلاً
برنامهشان به دستگاه داده شده باشد. قرار بود عددها و درخواست عملیات بر
روی آنها به یاری کارتهای سوراخدار وارد شوند. بابیچ در سال ۱۸۷۱ مرد و
ساخت این دستگاه هم به پایان نرسید. کارهای بابیچ به فراموشی سپرده شد تا
اینکه در سال ۱۹۴۳ و در بحبوحه جنگ جهانی دوم، دولت آمریکا طرحی سری برای
ساخت دستگاهی را آغاز کرد که بتواند مکالمات رمزنگاریشده آلمانیها را
رمزبرداری کند. این مسئولیت را شرکت IBM و دانشگاه هاروارد به عهده
گرفتند که سر انجام به ساخت دستگاهی به نام ASCC در سال ۱۹۴۴ انجامید.
این دستگاه پنج تنی که ۱۵ متر درازا و ۲٫۵ متر بلندی داشت، میتوانست تا
۷۲ عدد ۲۴ رقمی را در خود نگاه دارد و با آنها کار کند. دستگاه با
نوارهای سوراخدار برنامهریزی میشد و همه بخشهای آن مکانیکی یا
الکترومکانیکی بود. از زمان رایانههای اولیه که در سال ۱۹۴۱ ساخته شده
بودند تا کنون فنآوریهای دیجیتالی رشد نمودهاست. شرکت هولت پکارد، برای
نخستین بار، واژه "رایانه شخصی" را در تبلیغی برای ماشین حساب 911 A در
مجله ساینس معرفی کرد. اینتل، نخستین ریزپردازنده تجاری را با نام 4004
عرضه كرد. این ریزپردازنده شامل 2300 ترانزیستور و تقریباً با قدرت
رایانه ENIAC است. این ماشین سرعتی معادل 108 کیلوهرتز، یعنی 2000 بار
آهستهتر از تراشههای امروزی داشت و برای ماشین حساب Busicom طراحی شده
بود. اگرچه Altair 8800 نخستین رایانه شخصی محسوب نمیشود، ولی فروش چند
هزاری آن در نخستین سال فروش، موفقیتی دور از انتظار بود. این رایانه
شخصی نخستین ماشینی بود که نرمافزار مایکروسافت Altair BASIC را فعال
کرد. این ماشین مانند یک گیت از طریق نشریه Popular Electronics فروخته
شد. رایانه شخصی Apple1 توسط استیو ووزنیاک (Steve Wozniak) طراحی شد.
این رایانه برای نخستین بار در کلوپ رایانه Homebrew در پالوآلتو به
نمایش درآمد. استیو جابز، دوست ووزنیاک پیشنهاد فروش این رایانه را داد و
در جولای 1976 آن را به قیمت 666.66 دلار به فروش رساند. حدود 200 دستگاه
تولید شد. برای کار با این رایانه کاربران باید یک نمایشگر و صفحه کلید
به آن اضافه میکردند. شرکت IBM رایانه 5150، نخستین رایانه شخصی رومیزی
خود را معرفی کرد. این نخستین تلاش شرکت برای معرفی یک رایانه شخصی نبود،
اما موفقترین آنها بود. این ماشین تنها 16 کیلو حافظه داشت و از کاستهای
صوتی برای بارگذاری و ذخیره اطلاعات دادهها استفاده میشد. بسیاری بر این
باورند که این ماشین آغازی انفجاری در انقلاب رایانههای شخصی محسوب
ميشود.