دانلود رایگان
...
درباره سایت
دانلود رایگان
آخرین مطالب
امکانات وب
-->-->-->
-->-->-->
طبقه بندی کانیها
همانطور که می دانید در طبیعت بیش از سه هزار نوع کانی مختلف شناخته
شده اند. در تاریخ، افراد زیادی تلاش نموده اند تا یک طبقه بندی جامعی در بین این مواد طبیعی ایجاد نمایند. از اینرو به دنبال یافتن نقاط اشتراک اساسی در بین کانیها بوده اند ( معیار طبقه بندی ) تا بر آن اساس کانیهای مشابه را در یک گروه قرار دهند. مثلاً در ابتدا برخی، رنگ کانیها را ملاک
طبقه بندی خود قرار داده و با جداکردن کانیهای همرنگ، گروههای مختلف کانیایی را بر اساس رنگ پدید آوردند. امروزه بسیاری از این دسته بندی کانیها منسوخ گردیده، کاربرد زیادی ندارند و طبقه بندی کانیها بیشتر بر مبنای ترکیب شیمیایی آنها صورت می گیرد ( طبقه بندی شیمیایی ).
بر اساس این نوع طبقه بندی، در ابتدا کانیها به دو دسته بزرگ سیلیکاته و
غیر سیلیکاته تقسیم می شوند. کانیهای سیلیکاته، کانیهایی هستند که در فرمول شیمیایی آنها ( یعنی در ترکیب آنها ) عناصر سیلیسیم ( Si ) و اکسیژن ( O ) بعنوان متشکله های اصلی، حضور دارند. بنا بر این تعریف، کانیهای غیر سیلیکاته فاقد چنین مشخصه شیمیایی می باشند. هر یک از این دو گروه بزرگ، به زیر گروههای زیادی تقسیم شده اند. مثلاً زیر گروههای اولیوین، پیروکسن، آمفیبول، میکا، فلدسپار، سیلیس و... در گروه سیلیکاتها و زیر گروههای کربناتها، اکسیدها، سولفیدها، سولفاتها، فسفاتها، کانیهای تک عنصری، هالیدها ( نمکها ) و... در گروه غیر سیلیکاتها قرار گرفته اند.
طرز تشکیل کانیها
بطور کلی در طبیعت، کانیها بر اساس نحوه بوجود آمدن، به دو دسته بزرگ اولیه و ثانویه تقسیم می شوند. کانیهای اولیه، کانیهایی هستند که از بهم پیوستن عناصر و مولکولهای مختلف، در داخل مذابهای سنگی بوجود می آیند. اما کانیهای ثانویه، کانیهایی می باشند که از تغییر یافتن کانیهای دیگر، در اثر عوامل مختلف، شکل می گیرند. عوامل طبیعی زیادی کانیها را تحت تأثیر خود قرار داده و در کنار ایجاد یکسری تغییرات فیزیکی نظیر شکستن و خرد شدن و یا متراکم و چگال شدن، باعث تغییر شیمیایی و تبدیل کانی به کانیها و مواد دیگر می شوند. برخی از این عوامل عبارتند از دما، فشار، سیالات داغ، آب و هوا.
در ابتدا به تشریح اجمالی نحوه بوجود آمدن کانیها از مذابهای سنگی که به آن ماگما ( Magma ) و یا گدازه ( Lava ) می گویند خواهیم پرداخت:
مذاب سنگی چیست؟
سنگهای درون زمین تحت تأثیر عوامل مختلف نظیر افزایش دما، کاهش فشار و افزایش بخار آب، ذوب شده و مذابهای سنگی را بوجود می آورند.
دمای درون زمین
با حرکت به اعماق زمین، فشار وارده بر سنگهای درون زمین افزایش می یابد.
بنا بر یک اصل فیزیکی، این فشار که توسط سنگهای بالایی تأمین می شود، موجب ازدیاد دمای سنگهای درون زمین می گردد. از اینرو با افزایش عمق ضمن افزایش فشار، دمای درونی زمین نیز افزایش خواهد یافت ( به طور متوسط در هر کیلومتر عمق، دما به میزان سی درجه سانتیگراد بالا می رود ). این افزایش دما چون با افزایش فشار نیز همراه می باشد ( بالا رفتن نقطه ذوب سنگها )، ذوب شدگی سنگهای درون زمین را باعث نمی شود. دمای سنگهای برخی از نقاط درونی زمین، علاوه بر دمای طبیعی درون زمین، در اثر تأثیر عوامل دیگر، نسبت به سنگهای نواحی مجاور خود، بالا رفته است.
اگر این افزایش دما از نقطه ذوب سنگها بالا برود، موجب ذوب سنگهای درون زمین و تشکیل مذابهای سنگی می گردد. مهمترین عاملی که باعث ازدیاد دمای سنگها در برخی نقاط درونی زمین می شود، گرمای ناشی از متلاشی شدن مواد رادیواکتیو می باشد. عده ای نیز اعتقاد دارند، در مناطق فرورانشی، سنگهای پوسته اقیانوسی فرورفته در گوشته، بعلت ازدیاد دمای این سنگها در محیط گوشته، دچار ذوب می شوند. گفتنی است،صحت هر دو این عوامل هنوز
مورد بحث می باشد.
کاهش فشار
همانگونه که می دانید، افزایش فشار موجب بالا رفتن نقطه ذوب مواد و سنگها
می گردد. سنگی که در سطح زمین با دمای 800 درجه سانتیگراد ذوب می شود، در درون زمین و زیر فشارات بالای ناشی از وزن طبقات سنگی فوقانی، تا دماهای بالای 3000 درجه سانتیگراد نیز پایدار باقی
می ماند. حال اگر این فشار بنا به دلایلی از روی سنگهای درونی زمین برداشته شده یا کاهش یابد، نقطه ذوب سنگها پائین آمده و بطور بخشی دچار ذوب می گردند. این کاهش فشار، در مناطق شکستگیهای عمیق پوسته ای که بطور مثال در محل شکستگی صفحات قاره ای و اقیانوسی یافت می شوند، روی می دهد.
افزایش فشار بخار آب
همیشه افزایش بخار آب موجب کاهش نقطه ذوب مواد و سنگها گردیده و بیشتر بعنوان کمک ذوب و تسریع کننده ذوب مواد مطرح می باشد. اگر بنا به دلایلی نظیر ورود بخار آب در اثر فرایندهای آب زدایی سنگهای پوسته اقیانوسی فرورفته در گوشته ( در مناطق فرورانشی )، فشار بخار آب سنگهای یک نقطه از درون زمین افزایش یابد، نقطه ذوب سنگهای آن نقطه پائین آمده و در آن شرایط دمایی، بطور بخشی دچار ذوب شدگی می گردند.
برچسب:
نویسنده: نگار نوری